TP. Hồ Chí Minh không chỉ đối mặt với ngập nước mà còn đang “lún” xuống từng năm. Đáng lo ngại là tốc độ này chưa có dấu hiệu chững lại.

Theo Sở NN&MT TP. Hồ Chí Minh, tình trạng sụt lún nền đất đã diễn ra liên tục từ những năm 1990 đến nay, với tổng mức lún tích lũy ước tính khoảng 100 cm. Hiện nay, tốc độ lún phổ biến dao động từ 2 - 5 cm mỗi năm; riêng tại các khu vực tập trung nhiều công trình thương mại, tải trọng lớn, con số này có thể lên tới 7 - 8 cm/năm.

Báo cáo quan trắc cũng chỉ ra rằng, trong giai đoạn 2005 - 2017, nền đất TP đã lún tới 81,7 cm trong vòng 12 năm - một mức tăng đáng kể, cho thấy xu hướng sụt lún không những không dừng lại mà còn có chiều hướng gia tăng.

Những “điểm nóng” sụt lún chủ yếu nằm ở các khu vực địa hình thấp, nền đất yếu như quận 7 , Bình Chánh, Nhà Bè, quận 8, Bình Tân (trước sáp nhập)… cùng các vùng ven sông Sài Gòn và Đồng Nai. Đây là những khu vực có cao độ chỉ từ 0,5 - 5m so với mực nước biển, địa chất chủ yếu là bùn sét, than bùn và phù sa trẻ, có độ nén lún lớn.

Theo PGS.TS Lê Trung Chơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển bền vững - Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh, trong giai đoạn 2005 - 2015, nhiều khu vực của TP đã lún trên 10 cm, với tổng diện tích chịu ảnh hưởng lên tới khoảng 239 km², tập trung chủ yếu ở các quận, huyện phía Nam và phía Tây.

Không chỉ là câu chuyện địa chất tự nhiên, các chuyên gia cho rằng chính hoạt động của con người đang góp phần đẩy nhanh quá trình này. TS Đỗ Thanh Hải, giảng viên Khoa Kỹ thuật xây dựng - Trường Đại học Bách khoa TP. Hồ Chí Minh, phân tích: “Yếu tố tự nhiên có thể kể đến như sự thay đổi mực nước trong đất, biến động dòng chảy… Tuy nhiên, yếu tố con người như xây dựng với mật độ cao, gia tăng tải trọng lên nền đất tự nhiên là nguyên nhân quan trọng làm tăng tốc độ sụt lún”. Bên cạnh đó, việc khai thác nước ngầm quá mức trong thời gian dài cũng khiến cấu trúc đất bị suy yếu, dễ bị nén lún hơn.

Đáng chú ý, theo Sở NN&MT TP. Hồ Chí Minh, thành phố hiện đang đối diện với nguy cơ sụt lún và ngập lụt trên diện rộng, đồng thời được xếp vào nhóm các đô thị có nguy cơ “chìm” nhanh trên thế giới. Điều này đặt ra thách thức lớn trong bối cảnh thành phố vẫn tiếp tục đô thị hóa mạnh mẽ, gia tăng dân số và nhu cầu xây dựng hạ tầng.

Trước thực trạng này, các chuyên gia cho rằng việc ứng phó không thể chỉ dừng ở các giải pháp ngắn hạn. TS Đỗ Thanh Hải đề xuất cần quy hoạch xây dựng phù hợp với từng khu vực, đặc biệt là những nơi nền đất yếu; đồng thời áp dụng các giải pháp kỹ thuật như móng cọc sâu để truyền tải trọng xuống lớp đất ổn định hơn. Ông cũng nhấn mạnh vai trò của hệ thống thoát nước: nếu nền đất bị bão hòa nước sẽ trở nên mềm yếu hơn, từ đó làm gia tăng nguy cơ sụt lún.

Ở góc độ dài hạn, PGS.TS Lê Trung Chơn cho rằng  thành phố cần xây dựng hệ thống giám sát và dự báo sụt lún một cách bài bản, ứng dụng công nghệ hiện đại. “Hệ thống này cần xác định được tốc độ lún theo thời gian, kết hợp mô phỏng tác động của các yếu tố nhân sinh như quy hoạch đô thị, phát triển giao thông hay mở rộng xây dựng”, ông nhấn mạnh, qua đó giúp cơ quan quản lý có cơ sở đưa ra các quyết sách phù hợp hơn.