Nhu cầu thị trường lao động đang thúc đẩy lại cơ cấu việc làm và kỹ năng đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đòi hỏi đồng bộ nhân lực trình độ cao (quản lý, R&D) và lao động kỹ thuật lành nghề (vận hành, kỹ thuật)… vận hành dây chuyền sản xuất hiện đại đáp ứng các yêu cầu cụ thể của FDI, nhất là trong các ngành công nghệ mới, AI.

Trong nhiều năm, xã hội mặc định rằng làm văn phòng là tốt hơn. Nhưng thực tế nhiều ngành kỹ thuật, dịch vụ tay nghề như: điện lạnh, cơ khí, sửa ô tô, xây dựng, đầu bếp, kỹ thuật viên… có thu nhập tốt và dễ tìm việc, trong khi đó một số ngành văn phòng dư thừa cử nhân, lương khởi điểm thấp và cạnh tranh cao.

Vì vậy, xu hướng chọn nghề cần dựa vào cơ hội việc làm thật, không chỉ dựa vào bằng cấp, nếu lao động trẻ chọn làm thợ thay vì làm việc văn phòng, có thể thấy đây không phải là sự “đảo chiều giá trị lao động”, mà phản ánh sự điều chỉnh tự nhiên của thị trường lao động.

Giá trị nghề nghiệp trong xã hội đang thay đổi theo hướng tích cực hơn, khi người lao động trẻ bắt đầu coi trọng kỹ năng nghề, cơ hội việc làm và khả năng tạo thu nhập bền vững, thay vì chỉ chạy theo bằng cấp. Nghề nào tạo ra giá trị thật và thu nhập ổn định thì đều đáng trân trọng. Ví dụ, làm thợ giỏi cũng có thể khởi nghiệp, mở xưởng, mở dịch vụ riêng… Đây là dấu hiệu tích cực vì xã hội dần tôn trọng kỹ năng nghề trong tình hình mới.

Cơ cấu đào tạo thật sự chưa đồng bộ, luôn lệch cung - cầu vì không phải ngành nào cũng có nhu cầu lớn. trong khi doanh nghiệp lại thiếu lao động kỹ thuật lành nghề. Do đó, xu hướng người trẻ chọn nghề kỹ thuật là điều đáng trân trọng của nhu cầu thị trường lao động.

Tuy nhiên, nền kinh tế phát triển cần sự đồng bộ, cân bằng giữa nhân lực trình độ cao và lực lượng lao động kỹ thuật lành nghề. Việc đồng bộ hóa giúp giải quyết bài toán thiếu hụt cục bộ, nâng cao năng suất và tạo tiền đề vững chắc cho sự phát triển bền vững của thị trường lao động.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và công nghiệp hiện đại, ngay cả các nghề kỹ thuật cũng đang đòi hỏi trình độ công nghệ, khả năng học hỏi và cập nhật kiến thức mới… Kinh tế hiện đại vẫn cần hai lực lượng song song nhân lực trí thức, công nghệ, quản lý và lao động kỹ thuật tay nghề cao.

Bên cạnh đó, trong nền kinh tế công nghiệp và chuyển đổi số, rất cần nhân lực kỹ sư thiết kế hệ thống, kỹ thuật viên vận hành, bảo trì, lắp đặt… Trong klhi đó, thợ sửa ô tô phải hiểu điện - điện tử - phần mềm, thợ cơ khí dùng máy CNC, thiết kế 3D, thợ điện làm việc với hệ thống tự động hóa, nhà thông minh...

Vậy thị trường lao động đang cần “thợ giỏi và trí thức giỏi”, chứ không phải chỉ lao động kỹ thuật tay nghề giản đơn theo ngành nghề truyền thống, theo dây chuyền sản xuất, tiêu chuẩn định sẳn… Hiện nay, xu hướng mới là: “lao động kỹ thuật + năng lực số”. Chính vì vậy, người thợ hiện đại cũng là người có tri thức công nghệ, nên người trẻ cần hiểu được:

- Đừng chọn nghề theo “hình ảnh xã hội”, hãy chọn nghề theo “năng lực và cơ hội”

- Dù làm thợ hay làm văn phòng cũng phải học liên tục… Thị trường lao động tương lai không phân biệt “tay chân hay trí óc”, mà phân biệt: người có kỹ năng và người không có kỹ năng.

- Nghề kỹ thuật phải hướng tới tay nghề cao. Thợ bình thường dễ bị thay thế, nhưng: thợ giỏi; kỹ thuật viên chuyên sâu, chuyên gia nghề luôn được doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng làm việc ổn định, tiền lương cao.

Điều quan trọng đối với người trẻ hiện nay không phải là chọn “lao động trí óc” hay “lao động chân tay”, mà là lựa chọn con đường phù hợp với năng lực, đồng thời không ngừng nâng cao kỹ năng nghề và năng lực công nghệ… Trong tương lai, thị trường lao động sẽ không phân biệt người làm việc bằng tay hay bằng trí óc, mà sẽ phân biệt rất rõ giữa người có kỹ năng chuyên môn cao và người thiếu năng lực nghề nghiệp.

Sinh viên - Học sinh cần xác định mục tiêu học tập, rèn luyện tác phong lao động công nghiệp, kỷ luật… để trở thành những người có tư duy sáng tạo, chủ động nắm bắt công nghệ mới (AI, dữ liệu lớn). Việc này giúp xây dựng thế hệ “vừa hồng, vừa chuyên", có khả năng thích ứng cao.

Sự chuẩn bị đó cần phải bắt đầu từ thời ngồi trên ghế nhà trường, không chỉ học sinh Phổ thông, mà cả sinh viên Đại học… cũng cần được hướng nghiệp và bồi đắp những kỹ năng giúp mỗi người chuẩn bị sẵn sàng cho cuộc sống và công việc. Nên vậy, việc tự giác tu dưỡng và rèn luyện những phẩm chất này là yếu tố cốt lõi để các em nâng cao năng lực, trở thành nhân lực chất lượng cao trong kỷ nguyên số.