Gần đây “gu thẩm mỹ” (taste) đang được nhắc đến như một yếu tố quan trọng trong thời đại AI. Nhiều người cho rằng, khi bất kỳ ai cũng có thể tạo ra sản phẩm bằng công nghệ, thì điều tạo nên khác biệt chính là lựa chọn - tức là “gu”.

Tuy nhiên, trong ngành thời trang, khái niệm này không hề mới. Vấn đề là khi AI phát triển, “gu” lại càng trở nên khó nắm bắt và gây tranh cãi hơn.

Khi công cụ không còn là lợi thế

Theo các chuyên gia, mỗi nhà thiết kế có cách diễn đạt và cách nhìn hoàn toàn khác nhau, ngay cả khi sản phẩm trông tương tự. Điều này khiến AI gặp khó khăn trong việc hiểu và phân loại thẩm mỹ, bởi dữ liệu đầu vào vốn không đồng nhất.

Ngoài ra, dữ liệu mà AI sử dụng thường dựa trên những gì đã tồn tại trước đó. Điều này dẫn đến một hạn chế lớn: AI giỏi nhận diện cái đã có, nhưng kém trong việc tạo ra sự mới mẻ.

Một nhà thiết kế trẻ, một thương hiệu nhỏ, thậm chí một cá nhân bình thường đều có thể tạo ra hình ảnh đẹp, nội dung bắt mắt, thậm chí là “đủ tốt” để đưa ra thị trường. Nhưng khi tất cả đều có cùng công cụ, cùng tốc độ, cùng khả năng “làm ra sản phẩm”, thì lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở việc làm nhanh hơn hay đẹp hơn.

AI giỏi tạo, nhưng không có trải nghiệm

Điểm chung của các hệ thống AI là chúng học từ dữ liệu đã tồn tại. Chúng có thể tổng hợp hàng triệu hình ảnh, nhận diện xu hướng và đưa ra gợi ý hợp lý. Thế nhưng chúng không có ký ức, trải nghiệm cá nhân và bối cảnh văn hóa.

Trong khi đó, gu thẩm mỹ của con người lại được hình thành từ chính những yếu tố này.

Một bộ đồ đẹp không chỉ vì màu sắc hay form dáng, mà còn vì nó gắn với một thời điểm, một cộng đồng, một cảm xúc cụ thể. Những thứ này không thể “nạp dữ liệu” theo cách thông thường.

Vì vậy, AI có thể tạo ra rất nhiều lựa chọn, nhưng không thực sự hiểu lựa chọn nào là “đúng”.

Khi mọi thứ trở nên giống nhau

Một hệ quả khác của việc AI phổ biến là sự “đồng dạng”. Khi nhiều người sử dụng cùng một nguồn dữ liệu, cùng một logic gợi ý, sản phẩm dễ rơi vào trạng thái na ná nhau. Có thể đẹp, có thể đúng xu hướng, nhưng thiếu cá tính. Điều này tạo ra một nghịch lý: Sản phẩm ngày càng nhiều nhưng sự khác biệt ngày càng hiếm

Và khi đó, thứ trở nên có giá trị không còn là kỹ thuật, mà là cá tính - thứ vốn thuộc về con người.

Người tiêu dùng vẫn chọn “con người”

Dù AI phát triển nhanh, hành vi tiêu dùng lại không thay đổi mạnh như dự đoán. Người ta vẫn tìm cảm hứng từ: tạp chí, phong cách đường phố, người có ảnh hưởng. Không phải vì công nghệ chưa đủ tốt mà vì con người vẫn cần một điểm kết nối mang tính cảm xúc.

Điều này cho thấy người ta vẫn tin vào con người hơn là thuật toán khi nói đến “gu”. Và khi đó một phong cách có thể chưa hoàn hảo, nhưng nếu có câu chuyện, có cá tính, nó dễ tạo niềm tin hơn.